ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ៖ អំបូរ​ខ្មែរ​-​មន

កាលពីដើមអំបូរខ្មែរ-មន នេះគេយល់ថា គ្រាន់តែជាអំបូរភាសាមួយប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងណាមិញ ភាសាវិទូមួយ ក្រុមមានជាអាទិ លោក James R.Lagan បានរកឃើញនូវអត្ដិភាពនៃអំបូរភាសានេះមុនគេនៅឆ្នាំ ១៨៥៦ ប៉ុន្ដែកាលណោះ គេនិយមហៅអំបូរនេះហៅថា «មន-អាណ្ណាម» រឺ មន-ខ្មែរ =អាណ្ណាម។ ក្រោយទៀតដោយ សិក្សាទៅឃើញថា ភាសាអាណ្ណាម មានលក្ខណខុសប្លែកពីអំបូរភាសាមន = ខ្មែរ ទើបភាសាវិទូខ្លះបានដកភា សានេះចេញ ហើយយកទៅបញ្ចូលក្នុងក្រុមភាសាថៃវិញ ។ នេះជាទស្សនៈរបស់លោក Henri Maspéro ដែល លោកបានលាតត្រដាងយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងអត្ថបទសិក្សាមួយមានចំនងជើងថា «Etude Sur La phonétique historique de la langue annamite…les initiales.» ។ អំពីអំបូរខ្មែរ-មន ចំពោះភាសាវិទូជាតិអាល្លឺមង់ P.W. Schmidt អំបូរ មន-ខ្មែរ មិនគ្រាន់តែជាអំបូរភាសាទេ តែជាអំបូរជាតិសា ស្ដ្រផងដែរ ។ ក្នុងសៀវភៅ «Les […]

អានបន្ថែម

កំពូលស្ថាបត្យកម្មសំណង់ដ៏អស្ចារ្យបំផុតទាំង 10 លើលោកតាំងពីសម័យបុរាណ

សំណង់ដែលមានអាយុច្រើនសតវត្សមកហើយនៅទូទាំងពិភពលោកតំណាងឱ្យភាពច្នៃប្រឌិតនៃស្ថាបត្យកម្មរបស់បុព្វបុរសរបស់យើង។ វាហួសពីការស្រមើលស្រមៃ និងពិបាកនឹងជឿថាស្ថាបត្យកម្មសំណង់ដ៏អស្ចារ្យទាំងនេះត្រូវបានសាងសង់ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា និងឧបករណ៍ដែលមានកម្រិតធម្មតាៗសោះ។ខាងក្រោមនេះ យើងបានរាយឈ្មោះអច្ឆរិយវត្ថុ ១០ ដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃពិភពលោកសម័យបុរាណ។ មើល​ទាំងអស់គ្នាតោះ!! Pont Du Gard, Remoulins ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង Pont Du Gard ដែលសាងសង់ដោយចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយឆ្លងកាត់ទន្លេ Gardon នៅឃុំ Remoulins ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសបារាំង។ វាពិតជាសំណង់ដ៏អស្ចារ្យមួយក្នុងចំនោមសំណង់ដ៏ល្អបំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មរ៉ូម៉ាំង។ ព្រះពុទ្ធរូប Leshan Giant Buddha  ក្នុងខេត្តស៊ីឈួនប្រទេសចិន Leshan Giant Buddha ជារូបចម្លាក់ថ្មធំជាងគេបង្អស់ និងមានប្រជាប្រិយបំផុតនៅទូទាំងពិភពលោក។ ចម្លាក់នេះត្រូវបានឆ្លាក់កាត់ចំពីមុខជំរៀលភ្នំមួយ ក្នុងខេត្តស៊ីឈួន ប្រទេសចិន ជាកន្លែងដែលទន្លេ Minjiang, Dadu និង Qingyi ជួបគ្នា។ Saksaywaman, Cusco, ភាគខាងជើងប្រទេសប៉េរូ Saksaywaman គឺជាជញ្ជាំងបន្ទាយ របស់ជនជាតិ Inca (ដើមកំនើតនៃជនជាតិអាមេរិកភាគខាងត្បូង) ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងទីក្រុង Cusco ភាគខាងជើងប្រទេសប៉េរូ។ វាមើលទៅមិនគួរឱ្យជឿពីរូបរាងនៃថ្មដ៏ធំសម្បើមដែលគេយកមកសាងសង់ ហេតុដូច្នេះទើបវាត្រូវបានគេចាត់ទុកជាវត្ថុបុរាណ […]

អានបន្ថែម

បើគ្មានពួកគាត់ពិភពលោកប្រាកដជាមិនឈានដល់ថ្ងៃនេះនេាះទេ

ការរីកចម្រើនរបស់មនុស្សលោកគឺមានការរួមចំណែករបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះទោះបីពេលវេលាបានកន្លងផុតហើយក៏ដោយ ហើយពួកគេជាអ្នកដែលមានឥទ្ធិពលលើពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ គួរបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលបានលើកឡើងខាងលើ គ្រាន់តែត្រួសៗប៉ុណ្ណោះ នៅមានអ្វីជាច្រើនទៀតដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងនេះបានរកឃើញ និងបង្កើតឡើង។ 10. លោក អារីស្តូត (Aristotle) (៣៨៤ ដល់៣២២ មុនគ.ស) លោកជាទស្សនវិទូ ជាអ្នកប្រាជ្ញ និងជាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តជនជាតិក្រិកនៅសម័យបុរាណ។ លោកជាអ្នកជីវសាស្រ្ត អ្នកសត្វសាស្រ្ត អ្នកក្បួនសីលធម៌ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តនយោបាយ ព្រមទាំងពូកែខាងវោហារសាស្រ្ត និងតក្កវិជ្ជាផងដែរ។ 9. លោក Archimedes (២៨៧ ដល់២១២ មុនគ.ស) លោកជាកំពូលអ្នកគណិតវិទ្យាដែលបានបង្កើតនូវក្បួនខ្នាត និងចំណេះដឹងលើរូបវិទ្យាគណិតនិងវិស្វកម្មដែលត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងម៉ាស៊ីន និងការសាងសង់។ លោកបានបង្ហាញពីមូលដ្ឋានសម្រាប់គណិតវិទ្យាជាន់ខ្ពស់ រកឃើញច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងដងថ្លឹង(គម្នាស់) សន្ទភាព លំនឹងសន្ទនីយ និងភាពអាចអណ្តែតបានជាដើម។ 8. លោក Galileo (១៥៦៤ ដល់១៦៤២នៃគ.ស) លោកបានបង្កើត Telescope ដើម្បីមើលតារានិងភព ហើយលោកក៏បានរកឃើញច្បាប់ប៉ោល​ និងរកឃើញថាផ្ទៃរបស់ភពព្រះចន្ទមិនរាបស្មើរលោងទេ។ ក្រៅពីនេះលោកក៏បានបញ្ជាក់អះអាងលើអ្វីដែល Copernicus បានលើកឡើងថា ព្រះអាទិត្យជាចំណុចកណ្តាលនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ 7. លោក Michael Faraday […]

អានបន្ថែម

៣០ សន្លឹក​ដែល​បង្ហាញ​ថា Dubai ជា​ទីក្រុង​ដែល​ឆ្កួត​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក

ទីក្រុង​ដ៏​ឆ្កួត​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក​គឺ​ជា​ឈ្មោះ​ដែល​គេហទំព័រ Birghtside ហៅ​ទីក្រុង Dubai តាម​រយៈ​អត្ថបទ​មួយ​ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា “30 Stunning Photos That Prove Dubai is the Craziest City in the World” ។ ជាមួយ​នឹង​ចំណង​ជើង​នេះ​គេហទំព័រ​ដ៏ល្បី​នេះ​​បាន​បង្ហាញ​នូវ​រូបថត​ ៣០ សន្លឹក​​ដែល​បង្ហាញ​​ថា​ Dubai គឺ​ពិត​ជា​ទីក្រុង​ដែល​ឆ្កួត​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក ដែល​រូបភាព​ទាំង​នោះ​ស្ថិត​នៅ​ខាង​ក្រោម​នេះ៖ នេះ​គឺ​ជា​អ្វី​ដែល​អ្នក​នឹង​មើល​ឃើញ​ទីក្រុង​ Dubai ពី​អាកាស​ចុះ​មក​ក្នុង​ពេល​អនាគត់ រូបរាងកោះ​មិន​ធម្មតា​ទាំង​អស់​នេះ​គឺ​ជា​ស្នាដៃ​របស់​មនុស្ស​ ដោយ​ប្រើប្រាស់​នូវ​បច្ចេកទេស​ទំនើប ហើយ​នេះ​ក៏​ជា​លទ្ធផល​ដែល​ទទួល​បាន​ពី​បច្ចេកទេស​ដ៏​ទំនើប​នេះ​ផង​ដែរ បង្កើត​កោះ​កណ្ដាល​មិន​មែន​ជា​រឿង​ដ៏​អស្ចារ្យ និង​ឆ្កួត​បំផុត​នៅ​​ Dubai មាន​​នោះ​ទេ រស់​នៅ​លើ​ពពក​ក៏​មិន​ធម្មតា​ដែរ ភ្ញាក់​ផ្អើល​មែន​ទេ តើ​អ្នក​គិត​ថា​កន្លែង​ណា​ដែល​ស្រស់​ស្អាត និង​គួរ​ឲ្យ​ចង់​រស់​នៅជាង​ទីនេះ​ទៀត នេះគ្រាន់​តែ​ជា​កន្លែង​វាយ​កូន​ហ្គោល​ប៉ុណ្ណោះ ភោជនីយដ្ឋាន​ក្នុង​តំបន់​តែង​តែ​បើក​បំរើ​ភ្ញៀវ​គ្រប់​ពេល សន្លឹង​ទៅ​កាន់​បង្អួច​នៃ​ហាង​ទំនិញ​អ្នក​នឹង​មើល​ឃើញ​ពន្លឺ​ទាំង​ថ្ងៃ​ទាំង​យប់ ការ​កម្សាន្ត​គ្រប់​រស់​ជាតិ​សុទ្ធ​តែ​មាន​នៅ Dubai សូម្បី​តែ​ជិះស្គី​លើ​ទឹក​កក ខណៈ​ដែល​អ្នក​ដឹង​ហើយ​ថា​ Dubai នៅ​កណ្ដាល​លើ​វាល​ខ្សាច់​ដ៏​ធំ​ល្វឹងល្វើយ Dubai គឺ​ជា​ឋានសួគ​នៃ​អ្នក​ចូល​ចិត្ត​រថយន្ត​ប្រណិត ហើយ​កាន់​តែ​ប្រណិត​ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត បើក​រថយន្ត​ដឹក​សត្វ​ចិញ្ចឹម​ដែល​ជា​សត្វ​សាហាវ ប្រៀប​បាន​នឹង​តារា​ល្បី​អីញ្ចឹង វា​ប្រហែល​ជា​កន្លែង​តែ​មួយ​គត់​ដែល​ប្រើប្រាស់ Lamborghini ជា​រថយន្ត​ប៉ូលិស […]

អានបន្ថែម

តើមេដឹកនាំផ្តាច់ការ ក្នុងលោកទាំងអស់នេះស្លាប់ យ៉ាងដូចម្តេច?

តាមពិតទៅ ជនផ្តាច់ការភាគច្រើនបានអស់ជីវិតដោយសារភាពចាស់ជរា ឬជំងឺ ជាជាងការសងសឹក ដោយប្រជាជនរបស់ខ្លួន ឬការលួចធ្វើឃាត នេះបើយោងតាមការវិភាគរបស់លោកប្រវត្តិវិទូ Matthew White។ នេះប្រហែលជារឿងអយុត្តិធម៌នៃប្រវត្តិសាស្រ្តមួយ ដែលជនផ្តាច់ការ ស្លាប់ ទៅបែបនេះ ប៉ុន្តែមរណភាពទាំងនោះ បានបង្ហាញយើងវិញអំពីរឿងដ៏ចាប់អារម្មណ៍ និងមេរៀនជា ច្រើន។ តើមេដឹកនាំផ្តាច់ការ១៣រូប ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្នស្លាប់ដោយរបៀបណាទៅ?  ១. Benito Mussolini មេដឹកនាំអ៊ីតាលី (១៨៨៣ ដល់១៩៤៥) មេដឹកនាំហ្វាស៊ីសអ៊ីតាលី Benito Mussolini ត្រូវខ្ទាត់ចេញពីតំណែងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៣ ក្រោយបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ក្រោយចាញ់សង្គ្រាមលោក ត្រូវបានគេចាប់ឃុំខ្លួន នៅ គុកកណ្តាលប្រទេសអ៊ីតាលី រហូតដល់ខែកញ្ញា ពេលដែលទាហានប៉ារ៉ាអាឡឺម៉ង់ជួយរំដោះយក ទៅ ប្រទេសអាឡឺម៉ង់។ ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានទាហានអាឡឺម៉ង់យកចូលក្នុងទឹកដីអ៊ីតាលី ភាគខាងជើង វិញ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ឆ្លើយប្រាប់អ្នកសំភាសន៍ បុរសខ្លាំងអ៊ីតាលីរូបនេះបានលើកឡើងថា “៧ឆ្នាំចុងក្រោយ នេះ ខ្ញុំគឺជាមនុស្សគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុត ប៉ុន្តែពេលនេះខ្ញុំដូចជាសាកសពអ៊ីចឹង”។ តែប៉ុន្មានខែ ប៉ុន្មាន Mussolini ពិតជារស់នៅដូចមនុស្សស្លាប់អ៊ីចឹង។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៥ […]

អានបន្ថែម

​បើជាខ្មែរត្រូវតែអាន! ប្រវត្តិ​​​ខេត្ត​​អយុធ្យា​ ​ប្រវត្តិ​​​វិទូ​​​ថៃ​​ថា​​ជា​​​របស់​​ថៃ តែ​ប្រវត្តិវិទូ​បរទេស​ថា​របស់​ខ្មែរ ចុះ​សិលា​ចារិក​​​ខ្មែរ​ថា​ម៉េច​ដែរ​?

ប្រវត្តិ​ខេត្ត​អយុធ្យា ដែល​ត្រូវ​ទ័ព​ភូមា​ដុត​កំទេច​​នៅ​​ឆ្នាំ​​១៧៧៩ មាន​ការ​​ខ្វែង​​គំនិត​​​គ្នា​​អំ​​ពី​​​កាល​បរិច្ឆេទ​​ ​ឬ​​​ចំណាស់​​។ អ្នក​​ប្រវត្តិ​​​​វិទូ​​​​ថៃ​​​ ​​​​ដែល​​​សំ​អាង​​លើ​​​ច្បាប់​​​​​​​​ព្រះ​រាជ​​ពង្សាវ​តារ​​​អយុធ្យា​​ ​​បាន​​​​អះ​អាង​ថា​​ទី​ក្រុង​​ខាង​​​លើ​នេះ​​ដែល​ជា​ “​​កោះ​​” ឬ​​ “​​​​ទីក្រុង​​ទឹក​​​”​​ ​​ត្រូវ​បាន​ ​កសាង​​ឡើង​​ដោយ​​ស្តេច​​ថៃ​ ព្រះ​នាម​​ថា​ ​អ៊ូ​​ថង​ ​នៅ​​ឆ្នាំ​​​១៣៥០​​។ ​លោក​ ​អៃ​ម៉ូ​​នី​​យេ​ ជន​ជាតិ​​បារាំង​​មិន​​យល់​ស្រប​​នឹង​​​​​ទស្សនៈ​​​​នេះ​​ទេ​ ​ដោយ​​លោក​​​​បាន​​​​បញ្ជាក់​ថា​ ​អយុធ្យា​​​គឺ​​ជា​​​​ទឹក​​​ដី​​ខ្មែរ​​​ហើយ​​ធ្លាប់​​​​​មាន​​ប្រវត្តិ​​ ដ៏​​​យូរ​​លង់​​ជា​ច្រើន​​សត​វត្ស​​មុន​​​​ការ​​​មក​ដល់​​​​​​នៃ​​ជន​ជាតិ​​ថៃ​​។​ ​តើ​​ការ​ពិត​​ស្ថិត​នៅ​​ត្រង់​ណា​​?​ ​​ដើ​ម្បី​​ចូល​រួម​​វិ​ភាគ​ទាន​ ​ក្នុង​ការ​​ស្វែង​យល់​​អំ​ពី​​ឫស​កែវ​​នៃ​​ទី​ក្រុង​​អយុធ្យា​ យើង​​សូម​​អនុញ្ញាតិ​​ផ្តល់​នូវ​​ឯក​សារ​​សំណេរ​​មួយ​ ​គឺ​​ផ្ទាំង​​សិលា​ចារឹក​ ដែល​​គេ​​បាន​​រក​ឃើញ​​ក្នុង​​ខេត្ត​​នេះ​​នៅ​​ឆ្នាំ​​១៩៣៩​នៅ​​​ពេល​​សាង​​សង់​​ផ្លូវ​​នៅ​លើ​​ទួល​​​​បុរាណ​​មួយ​​មាន​​ឈ្មោះ​ថា​ បូត​​ព្រាហ្មណ៍​​។ ​ទួល​ប្រាសាទ​​នា​​សម័យ​អង្គរ​​ខាង​​លើ​នេះ​ ​ស្ថិត​នៅ​​ខាង​កើត​​នៃ​​ទី​ក្រុង​​អយុ​ធ្យា​ ​ក្បែរ​​ស្ពាន​​ចាស់​​មួយ​​ឈ្មោះ​ថា​ ​សះ​​ផាន​​ជី​​គុន​ ​ស​ម្រាប់​​ភ្ជាប់​​កោះ​​អយុ​ធ្យា​​នឹង​​ត្រើយ​ម្ខាង​​ទៀត​​នៃ​​ព្រែក​​។​​ ​ ​សូម​​រំលឹក​ថា​ ​ផ្ទាំង​សិលា​​ចារឹក​​ខ្មែរ​​ចារ​​នៅ​​ឆ្នាំ​​៩៣៧​​នៃ​​គ​.​ស​ ​ដែល​​យើង​​​នឹង​​យក​មក​​សិក្សា​​វិភាគ​​ឡើង​វិញ​​នេះ​ ​ត្រូវ​បាន​​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​​ម្តង​​រួច​មក​ហើយ​ ​នៅ​​ឆ្នាំ​​១៩៤៤ ​ដោយ​​លោក​ ​ហ្ស​ក​ ​ស៊ឺ​ដេ​ស​ (Cf. L’inscription khmere d’Ayuthya, The Journal of the Thailand Researsch (JTRS) Vol XXXV, […]

អានបន្ថែម

​មិន​នឹកស្មាន​! ខ្ទឹមបារាំង​មានតម្លៃ​ស្មើ​ដុំ​មាស​នៅ​លោកខាងលិច​នា​មជ្ឈិមសម័យ​

​    ​បើទោះជា​យើង​តែង​ជូត​ទឹកភ្នែក​នៅពេល​បក​ខ្ទឹមបារាំង​ក្តី ក៏ប៉ុន្តែ​ឥទ្ធិពល​ព្យាបាល​ជំងឺ​របស់​វា​គឺ​លើសពី​អ្វីដែល​យើង​ដឹង​ទៅទៀត​។ ខ្ទឹមបារាំង​ត្រូវបាន​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់ធ្វើ​ម្ហូបអាហារ​រាប់ពាន់​ឆ្នាំ​មកហើយ ប៉ុន្តែ​គេ​មិនដឹង​ច្បាស់​ថា​តើ​នៅពេលណា និង​នៅ​កន្លែង​ណា​ដែល​បន្លែ​នេះ​ត្រូវបាន​ដាំ​ដុះ​ទេ​។ ប្រភព​ខ្ទឹមបារាំង​ត្រូវបាន​រកឃើញ​ដំណាលគ្នា​នឹង​ផ្លែ​ល្វា និង​គ្រាប់​ល្មើ​នៅក្នុង​យុគ​សំរឹទ្ធិ​ក្នុង​ឆ្នាំ ៥០០០ មុន​គ​.​ស​។​ ​    ​ភស្តុតាង​បុរាណវត្ថុ​ដំបូង​បំផុត​អំពី​ការដាំដុះ​ខ្ទឹមបារាំង​អាច​ត្រូវបាន​រកឃើញ​នៅ​សម័យ​អេ​ហ្ស៊ី​ប​បុរាណ​នៅ​អំឡុង​ឆ្នាំ ៣០០០ មុន​គ​.​ស​។ ខ្ទឹមបារាំង​មិន​ត្រឹម​តែមាន​តួនាទី​ជា​ម្ហូប​នៅក្នុង​សម័យបុរាណ​អេ​ហ្ស៊ី​ប​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ​វា​ក៏​និមិត្តសញ្ញា​នៃ​ការ​គោរពបូជា​ដែរ​។ កម្មករ​ដែល​កសាង​ពីរ៉ាមីត​ទទួលទាន​អាហារ​ជាមួយ ឆៃថាវ និង​ខ្ទឹមបារាំង​។ មនុស្ស​នៅ​សម័យ​នោះ​គោរព​មើម​ខ្ទឹមបារាំង ដោយ​ពួកគេ​ជឿថា ស្រទាប់​ជា​រង្វង់​នៅ​ខាងក្នុង​និង​រាង​មូល​របស់​វា​គឺជា​និមិត្តរូប​នៃ​ជិវិត​អមតៈ​។ មនុស្ស​សម័យ​នោះ​ថែមទាំង​ប្រើ​ខ្ទឹមបារាំង​ជា​ផ្នែក​មួយ​ក្នុង​ពិធី​បញ្ចុះសព​ទៀតផង​។ ខ្ទឹមបារាំង​ត្រូវបាន​រកឃើញ​នៅក្នុង​រូង​ភ្នែក​នៃ​លលាដ៍ក្បាល​របស់​ព្រះ​ចៅ Ramesses IV នៃ​រាជវង្ស​ទី ២០ របស់​អាណាចក្រ​ថ្មី​នៃ​អេ​ហ្ស៊ី​ប​បុរាណ​។​ ​    ​មិន​ដូច​មនុស្ស​បុរាណ​អេ​ហ្ស៊ី​ប សម័យបុរាណ​ក្រិ​កបាន​ប្រើប្រាស់​ខ្ទឹមបារាំង​សម្រាប់​អត្ថប្រយោជន៍​សុខភាព​។ បន្លែ​នេះ​ត្រូវបាន​ជឿថា​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ក្នុង​ការរក្សា​តុល្យភាព​ឈាម ដូច្នេះ​អត្ត​ព​លិ​ក​ទទួលទាន​វា​យ៉ាងច្រើន​មុនពេល​ប្រកួត​។ ដើម្បី​បង្កើន​សាច់ដុំ​របស់​ពួកគេ អ្នក​ប្រយុទ្ធ​រ៉ូ​ម៉ាំង​បាន​យក​ខ្ទឹមបារាំង​មក​ត្រដុស​សាច់ដុំ​ពួកគេ​។​ ​    ​ខ្ទឹមបារាំង​ក៏​ជា​កំពូល​អាហារ​នៅក្នុង​ម​ជ្ឈឹ​ម​សម័យ​ផងដែរ ដែល​នៅពេលនោះ​វា​មានតម្លៃ​យ៉ាង​មហាសាល​ដែល​មនុស្ស​តែង​បង់ថ្លៃ​ឈ្នួល​ជាមួយ​មើម​ខ្ទឹមបារាំង និង​តែង​ជូន​ខ្ទឹមបារាំង​ជា​កាដូ​ទៀតផង​។​ ​    ​ជនជាតិដើម​អាមេរិក​ប្រើ​ខ្ទឹមបារាំង​ជា​យូរណាស់​មកហើយ​នៅក្នុង​វិធី​ផ្សេងៗ​ជាច្រើន ប៉ុន្តែ​ពូជ​ខ្ទឹមបារាំង​ដំបូង​ត្រូវបាន​នាំយកទៅ​អាមេរិក​ខាងជើង​ជា​លើកដំបូង​ដោយ​អាណានិគម​ន​ជន​អឺរ៉ុប​ដំបូង​គេ​។ ជនជាតិដើម​អាមេរិក​ប្រើ​ខ្ទឹមបារាំង​ដើម្បី​ធ្វើជា​ទឹក​ស៊ី​រ៉ូ ដើម្បី​ប្តូរ​ពណ៌​អ្វីមួយ និង​ដើម្បី​ធ្វើជា​កៅ​អៀក​។ យោងតាម​កំណត់​ហេតុដែល​រក្សា​ដោយ​ពួក​អាណានិគម​បានឱ្យដឹងថា ខ្ទឹមបារាំង​គឺជា​បន្លែ​ដំបូង​ដែល​ដាំ​ដោយ​អាណានិគម​ន​ជន​។​ ​    ​នៅក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៦ គ្រូពេទ្យ​បានចេញ​វេជ្ជបញ្ជា​ខ្ទឹមបារាំង​ជា​ថ្នាំ​សម្រាប់​ជំងឺ​អារ (​គ្មាន​កូន​) សម្រាប់​ស្ត្រី និង​សត្វ​ផងដែរ​៕ […]

អានបន្ថែម

ប្រវត្តិ​សៀម និង ថៃ រួម​ទាំង​មូល​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឱនភាព​​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​

លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​​ បណ្ឌិត​ រស់ ចន្ត្រាបុត្រ អនុប្រធាន​រាជ​បណ្ឌិត​សភា​កម្ពុជា និង​ ជា​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​​ថា​ សៀម​ជា​កុល​សម្ព័ន្ធ​មួយ​ដែល​ជា​អ្នក​បម្រើ​ និង​ជា​កង​ទ័ព​ស្ដេច​ខ្មែរ​ព្រះ​បាទ​សុរិយា​វរ្ម័ន​ទី​២​ ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ១១១៣​ដល់​ឆ្នាំ​១១៥០​។​ ​ ជនជាតិ​នេះ​ច្បាស់​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​នៅ​លើ​សិលា​ចារឹក​មួយ​នៅ​ប្រាសាទ​អង្គរ​តូច​នៅ​ថែវទី ២​ ជ្រុង​ខាង​ត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត​ ប៉ុន្តែ​គួរ​ឲ្យ​សោក​ស្ដាយ​សិលា​ចារឹក​នោះ​ត្រូវ​គេ​លួច​គាស់​យក​ទៅ​បាត់​កាល​ពី​ពេល​កន្លង​មក​។ ​ក្នុង​អតីតកាល​សៀម​ជា​ក្រុម​មួយ​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្បែរ​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ពួក​គេ​ជា​អ្នក​បម្រើ​អ្នក​រៀប​ចំ​អាហារ​ និង​ជា​កង​ទ័ព​ការពារ​ និង​ជួយ​រៀបចំ​ទឹក​ដី​ចក្រភព​ខ្មែរ។ ​ពួក​ថៃ​គឺ​ជា​កុល​សម្ព័ន្ធ​មួយ​ដែល​ចុះ​មក​ពី​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប្រទេស​ចិន​នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​ម៉ុងហ្គោល​វាយ​ប្រទេស​នេះ​ហើយ​ជន​ជាតិ​នេះ​បាន​បែក​ជា​ពីរ​ក្រុម​មួយ​ក្រុម​មក​កាន់​ទឹក​ដី​កម្ពុជា​ដែល​ជា​ប្រទេស​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ និង​មួយ​ក្រុម​ទៀត​ចុះ​ទៅ​ប្រទេស​ឡាវ​។ ​ការ​មក​រស់​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​ជន​ជាតិ​នេះ​បាន​ទទួល​យក​ប្រពៃណី​ទំនៀម​ទម្លាប់​វប្បធម៌​អរិយធម៌​ខ្មែរ ​និង​មួយ​ចំណែក​ទទួល​ពី​វប្បធម៌​ចិន​។ ​អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​នៅ​ពេល​ដែល​ជន​ជាតិ​ថៃ​ចុះ​ពី​ស្រុក​ចិន​មក​ បាន​រួបរួម​ជាមួយ​ជន​ជាតិ​សៀម​ដែល​នៅ​បម្រើ​ខ្មែរ​ដោយ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​កសាង​កម្លាំង​ទ័ព​នៅ​សតវត្ស​ទី​៩​ ទៅ​សតវត្ស​ទី​១០​ និង​ចាប់​ផ្ដើម​វាយ​ជាមួយ​នគរ​ខ្មែរ​ដើម្បី​ដណ្ដើម​ឯករាជ្យ​ពី​ខ្មែរ​ ដោយ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​រា​មា​កំហែង​ដែល​ជា​អ្នក​មាន​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​នគរ​ខ្មែរ​ក្នុង​សម័យ​នោះ​ដែល​មាន​បំណង​ចង់​ផ្ដាច់​ទឹក​ដី​។ ​ បន្ទាប់​ពី​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ជា​មួយ​ខ្មែរ ​ថៃ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នូវ​ប្រទេស​ និង​រាជធានី​លើក​ដំបូង​ឈ្មោះ​សុខោទ័យ​ដែល​ជា​អរុណោទ័យ​ក្នុង​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​ភាព​ថ្កុំថ្កើង​របស់​ប្រទេស​នេះ​។ បន្ទាប់​ពី​ការ​បែក​បាក់​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ​ប្រទេស​ថៃ​បាន​បង្កើន​ការ​វាយ​លុក​ចូល​ក្រុង​អង្គរ​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៣ ​និង​ទី១៤ ​រហូត​ដល់​កម្ពុជា​មាន​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម​ចៅ​ពញាយ៉ាត​បាន​រើ​រាជធានី​មក​កាន់​ទួល​បាសាន​ស្ថិត​ក្នុង​ស្រុក​ស៊ី​ធរ​កណ្ដាល​ខេត្ត​កណ្ដាល​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​មុន​បន្ត​មក​កាន់​រាជធានី​ចតុ​មុខ​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។ អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ឆ្នើម​ម្នាក់​ទៀត​លោក​បណ្ឌិត​មីសែល​ត្រាណេ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ពី​ប្រវត្តិ​របស់​ជន​ជាតិ​សៀម​ថា​សៀម​ឬ​ថៃ​ជា​ជន​ជាតិ​មួយ​ដែល​មាន​អម្បូរ​ចិន​ដែល​រស់​ក្នុង​ទី​ក្រុង​របស់​ខ្លួន​មួយ​ឈ្មោះ ​«​ណាវ​ចាវ» ​ក្នុង​ខេត្ត​យូ​ណាន​ប្រទេស​ចិន​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​ប្រទេស​ចិន​បាន​កម្ទេច​ក្រុង​របស់​ខ្លួន​ហើយ​ពួក​គេ​បែក​ជា​បី​ក្រុម​ចុះ​មក​ទឹកដី​ខ្មែរ​ឡាវ​និង​ភូមា​សព្វថ្ងៃ​។ នេះ​ជា​ប្រវត្តិ​មួយ​ដែល​ថៃ​មិន​អាច​ប្រកែក​បាន​ហើយ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រាសាទ ​និង​ស្ថានីយ​បុរេ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ក្នុង​ទឹក​ដី​ថៃ​សព្វថ្ងៃ​ជា​របស់​នគរ​ខ្មែរ​​។ ​អ្វី​ដែល​ថៃ​មាន​បច្ចុប្បន្ន​ជា​របស់​ខ្មែរ​ទាំង​ទឹកដី​ ប្រពៃណី​ វប្បធម៌​ អក្សរសាស្ត្រ​រាប់​ពាន់​ពាក្យ​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ ​និង​អក្សរសិល្ប៍​ថៃ​មិន​គួរ​មាន​គំនិត​វាតទីនិយម​ខ្មែរ​ទេ​យើង​ជា​បង​ប្អូន​គ្នា​។ លោក​ហ្សក​ហ្សឺដេស​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​បារាំង​បាន​សរសេរ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៥៦ ថា​រាជធានី​របស់​សៀម​ស្ថិត​នៅ​លើ​ដី​ខ្មែរ​ផង​ដែរ​។ ​លោក​បណ្ឌិត​មី​សែល​ត្រាណេ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ «​សៀម​ដូរ​ឈ្មោះ​រាជធានី​ពី​ស្យាម ​ឬ​សៀម​មក​ជា​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ថៃ​ឡង់ដ៏​ដូច​សព្វថ្ងៃ​នេះ​គឺ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៧​។ ការ​ដែល​ខ្មែរ​ឈាន​ដល់​កម្រិត​ឱនភាព​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​បណ្ដាល​មក​ពី​មួល​ហេតុ​អ្វី​?​ លោក​បណ្ឌិត​មីសែល​ត្រាណេ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ដោយ​គូស​បញ្ជាក់​ថា ​«​ដោយ​សារ​ខ្មែរ​យើង​ធ្វេស​ប្រហែស​គ្មាន​ឯកភាព​ជាតិ​យើង​ចាញ់​យុទ្ធសាស្ត្រ​គេ​ដូច្នេះ​យើង​ត្រូវ​រៀន​បទ​ពិសោធន៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ទុក​ជា​មេរៀន»​។​ លោក​បន្ថែម​ថា ​«​យើង​ត្រូវ​រួម​គ្នា​ជា​ធ្លុង​មួយ​ហើយ​យើង​មិន​ត្រូវ​បន្ទោស​គេ​ទេ​។ ​ថៃ​ឆ្លើយ​មក​យើង​ថា​ដោយ​សារ​យើង​ធ្វេស​ប្រហែស​មិន​ឆ្លាត​ទើប​គេ​យក​គេ​វាតទី​បែប​នេះ»​។ […]

អានបន្ថែម

ប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏អស្ចារ្យពីការកសាងមហាកំផែងនៃប្រទេសចិនមានមនុស្សស្លាប់ជាង ៤០ ម៉ឺននាក់ដែលអ្នកមិនធ្លាប់បានដឹងពីមុនមក

ប្រហែលជាមានរឿងរ៉ាវគួរឲ្យកត់សម្គាល់ច្រើន និងប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏វែងឆ្ងាយរបស់វាមហាកំផែងនៃប្រទេសចិនដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនទាន់បានដឹងច្បាស់នៅឡើយ។ ការកសាងមហាកំផែងចិន មានដើមកំណើតដោយអធិរាជ Qin Shi Huang (259-210 មុនគ.ស ) នៅសតវត្សទី 3 មុន គ.ស។ អ្វីដែលសំខាន់ គេសាងសង់មហាកំផែងនេះឡើងជាមធ្យោបាយមួយដើម្បីរារាំងការវាយលុកលុយពីគូសត្រូវ។ កាលសម័យកាលអាណាចក្រចិន មហាកំផែងគឺជាគម្រោងសាងសង់ដ៏ធំទូលាយបំផុតមួយដែលមិនធ្លាប់បញ្ចប់ការសាងសង់ទេ។ ផ្នែកដ៏ល្បីល្បាញ និងបានថែរក្សាយ៉ាងល្អបំផុតនៃមហាកំផែងត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សទី 14 ដល់ទី 17 ក្នុងអំឡុងរាជវង្សមិង (1368-1644) ។ ទោះបីមហាកំផែងមិនបានទប់ស្កាត់អ្នកឈ្លានពានឱ្យចូលក្នុងប្រទេសចិនក៏ដោយ ក៏វាបានក្លាយទៅជាតួនាទីដ៏រឹងមាំរវាងអរិយធម៌ចិន និងពិភពលោក ហើយនៅតែជានិមិត្តសញ្ញាដ៏ខ្លាំងក្លាមួយនៃភាពរឹងមាំរបស់ប្រទេស។ អធិរាជ  Qin Shi Huang ការចាប់ផ្តើមកសាងមហាកំផែងចិននៅសតវត្សទី ៣ មុនគ្រឹស្តសករាជក្នុងរជ្ជកាលស្តេច Qin Shi Huang យោងតាមសិលាចារិកតាមជញ្ជាំងរបស់មហាកំផែងចិនជាកំឡុងពេលមានចម្បាំងដណ្តើមទឹកដី។ ការកសាងមហាកំផែងឡើងមក ស្របពេលដែលប្រទេសចិនត្រូវបានបែងចែកជានគរដោយឡែកៗគ្នា និងមានចម្បាំងដណ្តើមទឹកដី។ ប្រហែលឆ្នាំ ២២០ នៃគ.ស Qin Shi Huang ជាអធិរាជដំបូងគេបង្អស់ជាអ្នកបង្រួបបង្រួមអាណាចក្រចិន។ ព្រះអង្គបានបញ្ជាឲ្យបំបែកជញ្ជាំងទាំងនោះ រួចកសាងបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធតែមួយពង្រីករហូតដល់ជាង ១០,០០០ លី […]

អានបន្ថែម

ស្គាល់ពួកគាត់បីអ្នកនេះទេ ពួកគាត់បានជួយប្រទេសកម្ពុជាដោយមិនត្រូវការតបស្នង

អ្នកទាំងអស់គ្នាប្រហែលជាបានជ្រាបនូវពត៌មានដោយ​ការ​អាន​កាសែត ឬ​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ផ្សេងៗនៅលើបណ្តាណសង្គម អំពី​ភាព​ល្បីល្បាញ​របស់​បុគ្គលទាំង៣រូបនេះរួចមកហើយ ដែលពួកគាត់​បាន​លះបង់​ទាំង​កម្លាំង​កាយ​ចិត្ត និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​​ ជួយ​ដល់​ប្រជាជន​កម្ពុជាដោយមិនត្រូវការតបស្នងអ្វីនេាះឡើយ។ ១.លោក​វេជ្ជបណ្ឌិត (Beat Richner) លោកជាស្ថាបនិក​មន្ទីរពេទ្យ​គន្ធបុប្ផាវេជ្ជបណ្ឌិត។ លោក​ទទួល​សញ្ញាបត្រ​វេជ្ជបណ្ឌិត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ជាមួយ​នឹង​ឯកទេសព្យាបាល​កុមារ នៅ​មន្ទីរពេទ្យ​កុមារ នៅ​ទីក្រុង​ហ្ស៊ុយរិច ប្រទេស​ស្វ៊ីស។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩២ លោក បេអាត បាន​បង្កើត​និង​ដំណើរការ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​ចំនួន ០៥ នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ និង​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប។ នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ មន្ទីរពេទ្យ​ គន្ធបុប្ផា មាន​ចំនួន ៤ គឺ​ គន្ធបុប្ផា ១ កសាង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩២, គន្ធបុប្ផា ២ កសាង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៦, គន្ធបុប្ផា ៣ កសាង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ និង​ គន្ធបុប្ផា ៤ កសាង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧។ ក្នុងរយៈពេល​ជាង ២៤ឆ្នាំ​នេះ មន្ទីរពេទ្យ​គន្ធបុប្ផា និង​មន្ទីរពេទ្យ ជយវរ្ម័ន ទី៧ បាន​ផ្ដល់​ការព្យាបាល​មិន​សម្រាកដល់​អ្នក​ជំងឺ ១៤.៨៣៧.១៥៥នាក់ អ្នក​ជំងឺ​សម្រាក​ព្យាបាល​បាន ១.៥១៦.៤៧១នាក់ ពិនិត្យ​ផ្ទៃ​ពោះ​បាន ១.៣៩០.៣២៣​នាក់ និង​សម្រាល​កូន​បាន […]

អានបន្ថែម